Dzwony kościelne nie dają Ci spać? Prezydent miasta lub wójt może nakazać ich ściszenie

Dźwięk dzwonów kościelnych to dla wielu element wielowiekowej tradycji i krajobrazu akustycznego polskich miejscowości. Co jednak zrobić, gdy głośne bicie dzwonów rozbrzmiewa kilkanaście razy na dobę, o świcie lub w nocy, uniemożliwiając odpoczynek, sen i codzienne funkcjonowanie? Okazuje się, że w świetle polskich przepisów kościelne dzwonnice nie stoją ponad prawem. Ustawa – Prawo ochrony środowiska traktuje je w sposób jednoznaczny, dając mieszkańcom konkretne narzędzia do obrony przed nadmiernym hałasem.

 

 

Kościół jako „zakład”, a dzwonnica jako „instalacja”

Dla wielu osób zaskoczeniem może być fakt, jak prawo klasyfikuje obiekty sakralne pod kątem akustyki środowiskowej:

• Kościół / parafia to zakład – zgodnie z art. 3 pkt 48 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (p.o.ś.), zakładem jest zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje jeden podmiot.

 

• Dzwonnica i dzwony to instalacja – w myśl art. 3 pkt 6 p.o.ś. instalacją jest m.in. stacjonarne urządzenie techniczne mogące powodować emisję (w tym emisję hałasu). Niezależnie od tego, czy są to tradycyjne dzwony mechaniczne wprawiane w ruch elektrycznie, czy nowoczesne kuranty cyfrowe z głośnikami, podlegają one definicji instalacji.

 

Powyższą kwalifikację oraz fakt, że ochrona środowiska przed hałasem w pełni obejmuje również obiekty kultu religijnego, bezpośrednio potwierdza jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym m.in.:

 

• Wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 17.08.2023 r. (sygn. akt II SA/Wr 91/23) – potwierdzający, że dzwony kościelne podlegają rygorom prawa ochrony środowiska, a immisja dźwiękowa z terenu parafii nie może naruszać powszechnie obowiązujących norm akustycznych;
• Wyrok NSA z dnia 05.11.2024 r. (sygn. akt III OSK 405/24) – w którym Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie przesądził o stosowaniu przepisów o dopuszczalnych poziomach hałasu wobec instalacji nagłaśniających i dzwonnic na terenach kościelnych;
• Postanowienie NSA z dnia 09.04.2025 r. (sygn. akt III OW 4/25) – rozstrzygające właściwość organów administracji i procedurę kontrolną w sprawach związanych z immisjami akustycznymi pochodzącymi z obiektów sakralnych.

 

 

Gdzie zgłosić problem z głośnymi dzwonami?

Jeżeli mieszkasz w sąsiedztwie świątyni i poziom głośności przekracza granice uciążliwości, nie musisz toczyć bezpośrednich sporów z parafią. Właściwą ścieżką jest droga administracyjna:

1. Wniosek do organu ochrony środowiska – wniosek o przeprowadzenie postępowania i pomiarów należy skierować do: prezydenta miasta (w miastach na prawach powiatu), burmistrza lub wójta / starosty (organu właściwego ds. ochrony środowiska w danym powiecie/gminie).
2. Pomiary akustyczne – organ (często przy udziale Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska lub akredytowanego laboratorium) zleca wykonanie profesjonalnych pomiarów hałasu na granicy posesji zgłaszających mieszkańców.
3. Decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu (art. 115a p.o.ś.) – w przypadku stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnych norm (dla pory dnia lub nocy w danym typie zabudowy), organ ma prawny obowiązek wydać decyzję określającą maksymalny dopuszczalny poziom emisji hałasu dla danej instalacji.

 

 

Kult religijny a normy hałasu – co na to sądy?

Wielu zarządców parafii powołuje się na konstytucyjną wolność wyznania oraz zapisy Konkordatu. Sądownictwo administracyjne wypracowało jednak jednolitą linię orzeczniczą:

• Wolność kultu nie zwalnia z przestrzegania norm środowiskowych. Realizacja praktyk religijnych musi odbywać się w granicach powszechnie obowiązującego prawa chroniącego zdrowie mieszkańców.

 

• Wyjątek z art. 156 ust. 2 p.o.ś. – przepis zwalnia z zakazu używania urządzeń nagłaśniających uroczystości i imprezy związane z kultem religijnym (np. nabożeństwa, procesje), ale nie wyłącza stosowania ogólnych norm hałasu z art. 115a p.o.ś. Ponadto odtwarzanie hejnałów, melodii czy bicie zegarów co godzinę (poza faktyczną liturgią) nie stanowi nienaruszalnego elementu obrzędu.

 

 

Podsumowanie

Jeżeli dzwony kościelne w Twojej okolicy uniemożliwiają normalne funkcjonowanie, pamiętaj: hałas to emisja podlegająca kontroli państwa. Zwrócenie się do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta o wszczęcie postępowania na podstawie art. 115a Prawa ochrony środowiska to w pełni legalny, sprawdzony i skuteczny krok w stronę odzyskania spokoju i ciszy.

 

 

 

1. Czy dzwony kościelne muszą przestrzegać norm hałasu?

Tak. Zgodnie z Prawem ochrony środowiska i orzecznictwem sądów administracyjnych dzwonnica jest instalacją, która nie może przekraczać dopuszczalnych poziomów hałasu dla danego terenu zabudowy.

 

2. Do kogo zgłosić zbyt głośne dzwony w parafii?

Wniosek o interwencję i przeprowadzenie pomiarów składa się do prezydenta miasta, burmistrza, wójta lub właściwego starosty (organów ochrony środowiska).

 

3. Co grozi parafii za przekroczenie norm hałasu?

Właściwy organ wydaje decyzję administracyjną nakazującą dostosowanie poziomu dźwięku do norm (art. 115a p.o.ś.). Dalsze naruszenia skutkują administracyjnymi karami pieniężnymi.

 

4. Czy wyciszenie dzwonów narusza wolność religijną lub Konkordat?

Nie. Sądy (w tym NSA) orzekły, że nakaz ściszenia dzwonów nie ogranicza możliwości odprawiania nabożeństw ani wolności wyznania, a chroni zdrowie mieszkańców.

 

5. Czy elektroniczne kuranty wygrywające melodie podlegają tym samym zasadom?

Tak. Głośniki odtwarzające dźwięk dzwonów lub melodie podlegają tym samym rygorom prawnym dotyczącym emisji hałasu i zakazu używania nagłośnienia bez związku z liturgią.